Zapewnienie dostępności w instytucjach publicznych nie zawsze przebiega bez problemów. Rodzice, osoby z niepełnosprawnościami i seniorzy nierzadko napotykają bariery architektoniczne lub komunikacyjne. Motorem napędowym zmian okazują się skargi składane do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON).
Przykładem jest historia Jakuba Purca, ojca chłopca z niepełnosprawnością ruchową. Pomimo wielomiesięcznych rozmów z wójtem, nie udało się zapewnić synowi podjazdu, windy ani dostosowanej toalety. Dopiero złożenie wniosku o zapewnienie dostępności i skargi do PFRON doprowadziło do poprawy warunków nauki.
Jak działa procedura skargowa?
Procedura wynika z Ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Każda osoba ze szczególnymi potrzebami, jej przedstawiciel ustawowy lub opiekun prawny może złożyć wniosek do instytucji publicznej o zapewnienie dostępności. Jeśli instytucja nie zareaguje w terminie 14 dni (lub maksymalnie 2 miesięcy przy uzasadnionym wydłużeniu), należy złożyć skargę do Prezesa PFRON.
Skarga dotyczy sytuacji, w której osoba nie może korzystać z usług lub przestrzeni publicznych na równi z innymi. PFRON przeprowadza audyt i w razie stwierdzenia naruszeń wydaje decyzję nakazującą zapewnienie dostępności.
PFRON reaguje
Fundusz skutecznie wspiera osoby z niepełnosprawnościami i ich opiekunów. Po złożeniu skargi w szkole syna Jakuba Purca przeprowadzono audyt, rozszerzono wniosek o bezpieczne miejsce do cewnikowania i wydano nakaz realizacji wszystkich koniecznych zmian. Dzięki temu zmodernizowano parking, a instalacja windy i dostosowanie toalety są w toku.
Innym przykładem są działania Uniwersytetu Wrocławskiego. Po wniosku o zapewnienie dostępności w budynku Wydziału Nauk Historycznych i Pedagogicznych uczelnia wprowadziła tabliczki informacyjne w alfabecie Braille’a, oznaczenia poziome i system nawigacyjny wspierający orientację przestrzenną. Projekt „Uniwersytet Wrocławski uczelnią bardziej dostępną” pozwala wdrażać podobne rozwiązania na terenie całego kampusu.
Moc prawna skarg
Decyzje PFRON mają dużą wagę prawną i dotyczą wszystkich instytucji publicznych, w tym Sejmu RP. Nawet w obiektach z certyfikatem „Obiekt bez barier” konieczne są regularne modernizacje i dostosowania do zmieniających się potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Dzięki procedurze skargowej w budynku parlamentu wprowadzono m.in.:
- system powiadomień głosowych w windach,
- odpowiednie oświetlenie korytarzy i wejść do wind,
- matowe taśmy kontrastowe na drzwiach i windach,
- tablice informacyjne dostosowane do osób niedowidzących.
Kto może składać skargę?
Skargi może złożyć każda osoba ze szczególnymi potrzebami: senior, osoba na wózku, słabowidząca czy niesłysząca. Nie jest wymagane orzeczenie o niepełnosprawności. Skargę może również wnieść opiekun prawny lub przedstawiciel ustawowy.
Każda skarga musi zawierać dane kontaktowe skarżącego. Nie można składać zgłoszeń grupowo ani anonimowo. Zanim złożymy skargę, konieczne jest złożenie wniosku o zapewnienie dostępności w danej instytucji. Dopiero w przypadku braku reakcji w terminie składamy skargę do PFRON.
Skargi w liczbach
Dotychczas do PFRON wpłynęło 229 skarg na brak dostępności. Coraz więcej osób korzysta z tego narzędzia: w 2025 r. odnotowano 84 skargi, podczas gdy w całym 2024 r. było ich 66.
Najczęściej skargi dotyczą:
- dostępności architektonicznej – 133,
- dostępności informacyjno-komunikacyjnej – 91.
Najwięcej zgłoszeń dotyczy szkół i urzędów. Spośród wszystkich skarg 158 złożyły osoby ze szczególnymi potrzebami, a znaczną grupę stanowią rodzice składający skargi w imieniu dzieci. Wydano już 31 nakazów zapewnienia dostępności.
Co grozi za brak dostępności?
W przypadku niewykonania nakazu PFRON, podmiot publiczny może zostać ukarany grzywną. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego należy do wojewody. Grzywny mogą być nakładane wielokrotnie, dopóki instytucja nie spełni wymogów.
Przykłady zrealizowanych nakazów obejmują:
- szkoły – montaż windy i podjazdów,
- szpitale – usługi tłumacza polskiego języka migowego,
- stacje kolejowe – budowa dojścia z parkingu i odpowiedni kąt nachylenia podjazdów,
- komunikacja miejska – oznaczenia fakturowe na peronach.
Gdzie uzyskać więcej informacji?
Szczegółowych informacji udziela infolinia PFRON: 22 581 84 10, nr wew. 4. Można także odwiedzić stronę poświęconą dostępności: https://dostepnosc.pfron.org.pl/.
Dzięki procedurze skargowej każdy może wpłynąć na poprawę dostępności w szkołach, urzędach, szpitalach czy komunikacji publicznej. Warto z niej korzystać, aby zwiększyć bezpieczeństwo i komfort osób ze szczególnymi potrzebami.
Katarzyna Wacławska