Rok szkolny 2026/2027 przyniesie dwie istotne zmiany dotyczące edukacji osób z niepełnosprawnościami. Kontynuowany będzie program „Wyprawka szkolna”, w ramach którego wzrosną maksymalne kwoty dofinansowania zakupu podręczników, materiałów edukacyjnych i ćwiczeniowych. Jednocześnie od 1 września zacznie obowiązywać nowa podstawa programowa dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym. Zakłada ona szersze spojrzenie na cele kształcenia i większe powiązanie nauki z codziennym funkcjonowaniem.
Obie zmiany dotyczą innych obszarów, ale łączy je dążenie do lepszego dopasowania systemu edukacji do potrzeb osób wymagających dodatkowego wsparcia. W przypadku „Wyprawki szkolnej” chodzi przede wszystkim o ograniczenie finansowych barier związanych z zakupem materiałów potrzebnych do nauki. Nowa podstawa programowa zmienia natomiast sposób organizowania procesu edukacyjnego i wskazuje nauczycielom nowe kierunki pracy.
„Wyprawka szkolna” zostaje na kolejne trzy lata
Od roku szkolnego 2026/2027 rodzice oraz pełnoletni uczniowie nadal będą mogli korzystać z rządowego programu dofinansowania zakupu podręczników, materiałów edukacyjnych i materiałów ćwiczeniowych. Bieżąca edycja została przewidziana na trzy kolejne lata szkolne: 2026/2027, 2027/2028 oraz 2028/2029. Jest to kontynuacja programu funkcjonującego od 2002 r.
Najważniejszą zmianą w stosunku do poprzedniej edycji są wyższe limity pomocy. W zależności od rodzaju szkoły maksymalna kwota wzrośnie od 45 do 89 zł. Najwyższe wsparcie będzie wynosiło 534 zł. Z programu będzie można otrzymać również do 468 zł albo 270 zł, zależnie od typu placówki, do której uczęszcza dana osoba.
Ile można otrzymać?
Wysokość maksymalnego dofinansowania będzie zależała od rodzaju szkoły:
- do 534 zł – dla osób uczących się w liceach ogólnokształcących, technikach i części szkół artystycznych,
- do 468 zł – dla uczniów szkół branżowych,
- do 270 zł – dla osób uczęszczających do szkół specjalnych przysposabiających do pracy.
Kwota wsparcia stanowi limit zwrotu wydatków, a więc wysokość faktycznie otrzymanej refundacji zależy od poniesionych kosztów i obowiązujących zasad programu.
Kto może skorzystać z dofinansowania?
„Wyprawka szkolna” jest przeznaczona dla osób posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Pomoc obejmuje różne grupy uczniów z niepełnosprawnościami, w tym słabowidzących, niesłyszących i słabosłyszących, z niepełnosprawnością ruchową lub intelektualną, autyzmem oraz niepełnosprawnościami sprzężonymi.
Jak wygląda procedura uzyskania zwrotu?
Pomoc będzie wypłacana w formie refundacji poniesionych wydatków. Wniosek składa się do dyrektora szkoły. Po zakupie podręczników lub materiałów edukacyjnych trzeba będzie udokumentować wydatek. W tym celu należy przedstawić m.in. fakturę, rachunek lub paragon, a także oświadczenie potwierdzające zakup.
Terminy przyjmowania wniosków będą określane przez właściwe samorządy.
Nowa podstawa programowa od 1 września 2026 r.
Drugą dużą zmianą jest rozpoczęcie pracy według zaktualizowanej podstawy programowej przez szkoły podstawowe kształcące uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym.
Nowe rozwiązania zmieniają sposób patrzenia na proces edukacyjny. Większe znaczenie zyskuje funkcjonowanie jednostki w codziennym środowisku, jej samodzielność, komunikowanie potrzeb, relacje społeczne oraz możliwość podejmowania decyzji. Edukacja ma więc w większym stopniu przygotowywać do życia i aktywnego uczestnictwa w różnych sytuacjach, z uwzględnieniem indywidualnych możliwości i tempa rozwoju.
Podstawą nowego podejścia są m.in. model biopsychospołeczny oraz Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF). Uwzględnia ona różne obszary aktywności człowieka, takie jak uczenie się, komunikowanie się, poruszanie, dbanie o siebie, życie domowe, relacje z innymi, edukacja czy funkcjonowanie w lokalnej społeczności. Obszary te mają być również wykorzystywane przy ocenie funkcjonalnej oraz planowaniu działań dydaktycznych i wychowawczych.
Więcej miejsca na samodzielność i relacje
Nowa podstawa programowa określa cele związane zarówno z rozwijaniem wiedzy, jak i budowaniem motywacji wewnętrznej, ciekawości oraz aspiracji. Uwzględnia także kompetencje językowe, matematyczne, cyfrowe i ruchowe, a także poznawcze, społeczne i osobiste. Istotnym elementem pozostaje współpraca z rodzicami.
Szkoła ma tworzyć warunki sprzyjające poczuciu bezpieczeństwa, komfortowi psychicznemu, akceptacji i budowaniu poczucia własnej wartości. Wśród zadań placówki wymieniono również realizację zajęć rewalidacyjnych, usuwanie barier utrudniających kształcenie, indywidualizację procesu nauczania, włączanie w życie lokalnej społeczności oraz wspieranie przechodzenia między kolejnymi etapami edukacji.
Nowy układ obszarów edukacyjnych
Zmieni się także organizacja treści kształcenia. Dotychczasowy obszar „Funkcjonowanie osobiste i społeczne” został podzielony na bardziej szczegółowe. W nowej podstawie znalazły się: porozumiewanie się, edukacja środowiskowa, edukacja społeczna, edukacja osobista i zdrowotna, edukacja artystyczna, wychowanie fizyczne oraz etyka.
Większą rolę przypisano edukacji zdrowotnej, bezpieczeństwu, pierwszej pomocy oraz kompetencjom cyfrowym i higienie cyfrowej. Sposób prowadzenia zajęć ma być oparty na działaniu i doświadczeniu. Poszczególne obszary mają się wzajemnie uzupełniać, dzięki czemu zdobywane umiejętności mogą być wykorzystywane w różnych sytuacjach.
Trzy poziomy wsparcia
Jednym z nowych rozwiązań jest trzystopniowy model wsparcia. Ma on pomóc w lepszym dopasowaniu sposobu pracy do poziomu samodzielności i potrzeb konkretnego ucznia.
Pierwszy poziom obejmuje osoby o wysokim poziomie niezależności w codziennym funkcjonowaniu. Potrafią one wykonywać wiele czynności samodzielnie, wyrażają swoje potrzeby i rozumieją podstawowe zasady społeczne. W tym przypadku nacisk kładzie się m.in. na przygotowanie do samodzielnego życia w lokalnym środowisku, wykonywanie praktycznych zadań oraz rozwijanie kompetencji społecznych i osobistych.
Drugi poziom dotyczy uczniów częściowo samodzielnych, którzy potrzebują pomocy przy niektórych czynnościach, ale są w stanie uczestniczyć w prostych aktywnościach edukacyjnych i społecznych. Szczególne znaczenie ma rozwijanie komunikacji, samoobsługi i współpracy, w tym wykorzystywanie komunikacji wspomagającej i alternatywnej.
Trzeci poziom odnosi się do osób wymagających stałego wsparcia oraz obecności opiekuna przy wykonywaniu czynności. Zakres pomocy ma być dostosowany do ich indywidualnych potrzeb i możliwości.
Komunikacja jako podstawa aktywnego uczestnictwa
Zmienione przepisy mocno akcentują rozwijanie umiejętności komunikowania się. Dotyczy to zarówno komunikacji werbalnej, jak i wspomagającej oraz alternatywnej, określanej skrótem AAC. Chodzi o umożliwienie wyrażania potrzeb, dokonywania wyborów, nawiązywania kontaktów i uczestniczenia w życiu społecznym.
W przypadku osób z bardziej złożonymi potrzebami przewidziano tworzenie indywidualnych systemów komunikacji. Mogą one obejmować odpowiednio dobrane pomoce oraz strategie korzystania z nich. Dzięki temu sposób porozumiewania się może zostać dopasowany do możliwości konkretnej osoby.
Doświadczenia edukacyjne zamiast nauki przy ławce
Ważną częścią nowych założeń jest uczenie przez działanie. W każdym roku nauczyciele mają wybrać co najmniej dwa doświadczenia edukacyjne, dostosowane do potrzeb, możliwości i zainteresowań danej grupy. Mogą one przyjmować bardzo różne formy.
Wśród proponowanych przykładów znajdują się wizyty w instytucjach kultury lub lokalnych instytucjach publicznych, obserwowanie zjawisk przyrodniczych, wykonywanie prostych eksperymentów, tworzenie modeli i makiet, wspólne działania artystyczne, rozmowy z przedstawicielami lokalnej społeczności czy udział w wydarzeniach związanych z ważnymi rocznicami. Możliwe jest także realizowanie wspólnych inicjatyw na rzecz innych osób lub grup.
Katarzyna Wacławska